ملاحظاتی دربارهی خاطرات مبارزان حزب توده در ایران

از عزیزترین خواندههای زندگی یکی همین فصلِ «ملاحظاتی دربارهی خاطرات مبارزان حزب توده در ایران» در کتابِ «شکاریم یکسر همه پیش مرگ». این فصل یادآورِ نام «مرتضی کیوان» است. «مرتضی سرشار از حقیقت و تجسم انسانیتی بود که ما در خیال میپروردیم»(صفحه185). مسکوب در این فصل از «ما» و مشکل همگانی «ما» نوشته است:«جز خود و مانند خود را نمیپذیریم و در نفی مخالفان تردید به خود راه نمیدهیم»(صفحه 186). او با مقایسه سنت دینی مسیحیان در خصوص گناه با آنچه در اعتقاد اسلامی وجود دارد به تمثیل آن زن گناهکار در انجیل یوحنا اشاره میکند: عیسی و زن گناهکاری که باید سنگسار شود. «هر که از شما گناه ندارد اول بر او سنگ اندازد»(صفحه188). «اگر هیچکس نیست که مرتکب گناهی نشده باشد پس من نیز جرئت میکنم به گناه خودم بیندیشم، زخمهای روحم را بشکافم و حرفش را بزنم و اگر بهرهای از گناه در من باشد بهتر است در ضمیر خود فروتن باشم و پیش از داوری در حق دیگران «نگهی به خویشتن کنم که همه گناه دارم»»(صفحه189). در سنت دینی مسیحیان گناه از ابتدا در وجود آدمی هست و مومن کاتولیک با اعتراف به گناه روح خود را از آلودگی جدا میکند؛ ریشهای در وجود آدمی که میتواند جوانه بزند و اعتراف به پرهیز از آن امری پیوسته و همیشگی است که تکرار میشود. برخلاف توبه در نگاه مسلمان که اگر با قصد شکستن و تکرار همراه باشد باطل است. و تفاوت در کتاب مقدس مسیحیان و مسلمانان. «کتاب مقدس مسیحیان خود کارنامهی زندگی قدسی مسیح است بنا بر خاطرات چهارتن از حواریان، شرح حقیقتِ(= آرمانِ واقعیت) یگانهایست در چهار روایت کمو بیش متفاوت، و با وجود تفاوت، هر چهار معتبر، آنهم حقیقتی آسمانی و قدسی نه بشری و اینجهانی. وقتی حقیقتی الهی در چهار وجه پذیرفته شود، جای چند و چون، تردید و جستجو در حقیقت زمینی با ما باز میماند. بهویژه آنکه جوینده نه بیگناه است و نه، در داوری نسبت به دیگران، آزاد»(صفحه190). اما حقیقت در نزد ما یک چهره بیشتر ندارد:«چهرهای مختوم، یگانه و نفوذناپذیر نه ممکن و محتمل، روایت یا حالتی جز آن خلاف یا ضد حقیقت است»(صفحه190).
مسکوب معتقد است«به هیچحال جدایی و «آسودگی» از تاریخ برایمان میسر نیست. زیرا گرچه ما همه پروردهی زمان حال اما فرزندان گذشتهی خود نیز هستیم و در سراسر عمر بار آن را بهدوش میکشیم. برای آنکه خودمان را بشناسیم، ناچار باید از این گذشته خبر داشته باشیم»(صفحه197). این فصل نگاهی دارد به گوشههایی از تاریخ معاصر ما. «این چه سرنوشت شومی است که ایرانِ ما دارد؟»(صفحه198)

شکاریم یکسر همه پیشِ مرگ. شاهرخ مسکوب. نشر نی

از ماجراهای اداره...